Hüseyn Arif son dərəcə təbii şair idi. Həyatdakı təbiiliyi, şəxsiyyətindəki saflığı poeziyasına da keçmişdi. Onun sənət müəllimləri el ədəbiyyatı - dastanlar, qoşmalar, təcnislər, bayatılar, Qurbani, Ələsgər, Dilqəm və dövrünün canlı klassikləri idi. O, bu ustadlardan çox şey görüb-götürdü, lakin kimsəni təqlid eləmədi, ədəbiyyatda özünəməxsus Hüseyn Arif cığırı açdı, bu cığırı yola çevirdi. Hüseyn Arif neçə əsrlik Azərbaycan xalq poeziyasının klassik qolu ilə müasir qolu arasında canlı bir körpü yaratdı. Klassikaya məxsus poetik incəliklər, müdrik düşüncə tərzi, aşıq-ozan mədəniyyəti, xalq ruhu onun şeirlərində də davam və inkişafda idi. O da ustadları kimi qoşmanın, gəraylının safını, özəlini yaradırdı, şəklini çəkmirdi. O, elin, obanın təəssübkeşi idi və bu təəssübkeşlik o dərəcəyə çatırdı ki, Hüseyn Arifin şeirlərində mənsub olduğu xalq bütün mənəvi dünyası ilə baş qəhrəmana çevrilirdi.
AZƏRTAC xəbər verir ki, bu fikirlər dekabrın 11-də Azərbaycan Dövlət Akademik Filarmoniyasında Xalq şairi Hüseyn Arifin anadan olmasının 100 illiyinə həsr olunmuş tədbirdə səslənib.
Tədbirdə çıxış edən Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin poeziya şöbəsinin rəhbəri, şair İbrahim İdrisli, Dövlət İmtahan Mərkəzinin İdarə Heyətinin sədri Məleykə Abbaszadə, Milli Məclisin deputatı, filologiya elmləri doktoru Elnarə Akimova, Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri, professor Məhərrəm Qasımlı və başqaları Hüseyn Arifin bənzərsiz poeziyasından danışaraq vurğulayıblar ki, şairin 100 illiyi ilə bağlı ölkəmizdə silsilə tədbirlər keçirilir.
Bildirib ki, XX əsr Azərbaycan poeziyasının görkəmli nümayəndəsi Hüseyn Arif xalqımızın zəngin bədii-poetik irsi zəminində dəyərli əsərlər meydana gətirib. Onun poeziya aləmi mövzu baxımından genişdir və əsərləri məna qüdrətini bu gün də qoruyub saxlayır. Şairin təbii və canlı dili ilə seçilən əsərlərində həyatın öz nəfəsi duyulur. Təsadüfi deyil ki, Hüseyn Arifin şeirləri çox zaman mahnı mətninə çevrilib. O, Vətən, ana torpaq, övlad məhəbbəti kimi bəşəri dəyərləri heç kimə bənzəməyən tərzdə ifa edib.
Hüseyn Hüseynzadə 1924-cü il iyunun 15-də Qazaxın Yenigün kəndində (kənd hazırda Ağstafa rayonunun tərkibindədir) doğulub. Ədəbi fəaliyyətə İkinci Dünya müharibəsi illərində başlayan şairin librettosu əsasında hazırlanan “Azad” tamaşası 1957-ci ildə Akademik Opera və Balet Teatrında, “Yolda” poeması əsasında yazdığı eyniadlı pyesi 1974-cü ildə Gənc Tamaşaçılar Teatrında tamaşaya qoyulub. 1971-ci ildə “Dağ kəndi” poemasına görə “Qızıl oraq” mükafatına layiq görülüb. Əsərləri keçmiş̧ SSRİ və bir sıra xarici ölkə xalqlarının dilinə tərcümə olunub. Şeirlərinə musiqilər bəstələnib. 1976-cı ildə Sarayevo Beynəlxalq Poeziya Günlərinin, 1979-cu ildə Liviyada “SSRİ Günləri”nin iştirakçısı olub. Azərbaycanın Xarici Ölkələrlə Dostluq və Mədəni Əlaqələr Cəmiyyətində şöbə müdiri, “Azərnəşr”in Bədii Ədəbiyyat redaksiyasında böyük redaktor, “Gənclik” nəşriyyatında bədii ədəbiyyat redaksiyasının müdiri və Azərbaycan Aşıqlar Birliyinin sədri vəzifələrində çalışıb.
Hüseyn Arif xalqımızın zəngin bədii-poetik irsinə əsaslanan, epos təfəkkürünü, etnoqrafik yaddaşı geniş əks etdirən dəyərli əsərlər yazıb. O, təbiət mövzusunda yazdığı əsərləri ilə oxucunu ana təbiəti duymağa, qorumağa, doğma torpağın qədrini bilməyə çağırıb. Həmişə xalqın içində olan şairin əsas qayəsi, Vətənə məhəbbətin, mənəvi-əxlaqi zənginliklərin təbiət gözəllikləri ilə vəhdətdə tərənnümündən ibarət olub.
Hüseyn Arif o məşhur insanlardandır ki, adı ilə bağlı çoxlu lətifələr, baməzə əhvalatlar dolaşır, hətta belə lətifə və əhvalatların toplandığı kitab nəşr olunub, lakin bütün baməzə düzməcələr və olmuş̧ əhvalatlar onun şair ciddiliyini nəinki zədələmir, əksinə, onu xalqa daha da yaxınlaşdırır, olduğu səmimiyyətlə ona xalq sevgisi qazandırır.
Natiqlər vurğulayıb ki, Hüseyn Arifdən söz açanda "təbiət şairi" ifadəsini tez-tez işlədirlər. Bəli, o, təbiətin şairi idi. O mənada ki, təbiətə təkcə vurğun deyildi, təbiəti içində yaşadırdı, meşədə, dağda, çöldə, çəməndə, bir çeşmə başında olanda sanki dünyaya təzədən gəlirdi. Təbiəti bəlkə də onun kimi duyan, sevən ikinci bir adam tapmaq çətindir. Ancaq Hüseyn Arif poeziyasını yalnız insan-təbiət dairəsi ilə məhdudlaşdırmaq doğru olmazdı. Xalqın fikir dünyası, ruhu və psixologiyası H.Arifin poetik dünyası ilə qovuşurdu.
Hamıya məlumdur ki, Hüseyn Arif aşıq poeziyasının vurğunu idi. Sazı çox sevirdi. Dilqəmə poema həsr etmişdi. Bu sevginin həddi-hüdudu yox idi. H.Arif Ələsgərin ustadı Aşıq Alının şeirlərini toplayırdı. Azərbaycan Aşıqlar Birliyi məhz Hüseyn Arifin qayğıkeş fəaliyyəti nəticəsində 1984-cü ildə Azərbaycan aşıqlarının IV qurultayından sonra yaranıb. O bütün həyatı boyu aşıq sənətinin qoruyucusu oldu.
Diqqətə çatdırılıb ki, Hüseyn Arifin şeir və poemaları XX əsr Azərbaycan poeziya tarixinə həkk olunub. O özündən sonra zəngin bir ədəbi irs qoyub gedib. Şairin yaradıcılığı hər zaman dövlətin diqqət və qayğısında olmuşdur. O, 1984-cü ildə Azərbaycanın Əməkdar incəsənət xadimi, 1989-cu il ildə Azərbaycanın Xalq şairi adına layiq görülmüşdür.
1992-ci il sentyabrın 14-də Bakıda vəfat edən Xalq şairi, doğulduğu kənddə nakam oğlunun yanında dəfn olunub.
Şairin adının əbədiləşdirilməsi ilə bağlı fikirlərini bölüşən çıxışçılar qeyd edib ki, söz sərrafının vaxtı ilə Bakıda yaşadığı evin divarına xatirə lövhəsi vurulub. Xırdalan şəhərindəki, Ağstafadakı küçələrdən biri, habelə Ağstafa şəhərindəki Uşaq Musiqi Məktəbi Hüseyn Arifin adını daşıyır. 2010-cu ildə “Mən Hüseyn Arifəm...” adlı film çəkilib. Adına çoxlu şeirlər, şeirlərinə nəzirələr yazılıb, yaradıcılığı ədəbi-elmi yazıların, tədqiqat əsərlərinin mövzusu olub. Onun yaradıcılığı bu gün də gənc nəslin tərbiyəsində öz önəmlini qoruyub saxlayır, xalqımız, dilimiz yaşadıqca Hüseyn Arif poeziyası da yaşayacaq, seviləcək, öyrəniləcəkdir.
Gecədə qiraətçilər şairin şeirlərini, tanınmış və gənc ifaçılar isə sözlərinə bəstələnmiş mahnıları səsləndiriblər.
Sonda Hüseyn Arifin ailəsi adından nəvəsi Tural Rəhmanzadə çıxış edərək tədbirin təşkilatçılarına və iştirakçılarına təşəkkürünü bildirib.
***
AAB-NİN SƏDRİ, ƏMƏKDAR ELM XADİMİ,
PROFESSOR MƏHƏRRƏM QASIMLININ
HÜSEYN ARİFİN 100 İLLİK
YUBİLEY GECƏSİNDƏKİ ÇIXIŞI
Mən bu çıxışa hazırlaşanda xeyli düşündüm ki, mətləbi haradan başlamaq lazımdır. Elə görürəm ki, ümumiyyətlə, həqiqi poeziya elə bir sirli-sehirli aləmdir ki, burada şairlər özlərinin sirli bir portretini yaradırlar. Bu mənada Hüseyn Arifin poeziyası da maraqlı obarazlar verir. Məsələn, palıd obrazı Hüseyn Arifi təmsil eləmək gücündədir yaxud durna obrazı, qartal obrazı. Digər mətnlərlə tanış olanda görürsən ki, yox, ustad özü ayrı bir qərardadır:
“Eşq ilə yaşayıb yaradan kəsin,
Adı Hüseyndir, özü ürəkdir”.
Yəni Hüseyn Arifin obrazı, əslində, ürək obrazıdır. Poetik ürək obrazıdır və bu ürək obrazını bir çox şeirlərində deyib və ulu usatdımız Əlibaba Məmmədov da oxuyurdu ki:
“Ömür deyir qocalmışam,
ürək deyir yaşa hələ”.
bilirsiniz ki, bu sıradan onlarla şeir var ki, yenə də ürək anlayışının içərisindən keçir. Belə görünür ki, Hüseyn Arifin əsl obrazı, yəni sənət obrazı, poetik simvolu elə ürəkdir. Hüseyn Arifin bütün yaradıcılığı bir kövrək ürəkdir, kövrək könül çırpıntılarıdır. Bir çox məqamlarda hətta onun şeirləri ürək, könül göynərtisi və nisgildir. Bayaq şeiri onun öz səsində dinlədik. Onun səsində də bu həzinlik, kövrəklik var idi. Baxışlarına baxın, arxadakı portretdə, nisgil var, kədər var, göynərti var. Bu mənada Hüseyn Arif özünün könül kövrəkliyinnən bizi oyaq saxlayır, dik saxlayır, poeziyaya doğru duyğulandırır. O, bənzərsiz bir sənkardır. Onun sazdan gələn dünyası var, sazdan gələn dünya Dədə Qorqud dünyasından gəlir. Onun şeir dili Dədə Qorqud dilidir. Onun şeir dili böyük ozanlar ruhundan gəlir və poetik cizgiləriylə bir portret yaradır. Analarla bağlı misralara fikir verin:
Alnında zamanın açdığı qırış,
Başına qar töküb, qar ələyir qış.
Odun istisindən aralanmamış,
Suyun soyuğundan keçib analar.
Bu, bizim hamımızın anasıdır, analarımızdır. Bu xəlqi ruhlu obrazı Hüseyn Arif yaradıb. Onun bu səpgidə yaratdığı nə qədər unudulmaz obrazlar var.
Onun böyük sənətkarlarla bağlı yazdığı şeirlərdə də görürsən ki, əsl sehirbaz bir fırça işləyir. “Ay Mirzə dayı”nı “Kərəm gözəlləməsi” havası üstə böyük ustadlar oxuyublar. Heç vaxt adamlar deməyiblər ki, mənə bir “Kərəm gözəlləməsi” oxu. Aşığa deyirlər ki, “Ay Mirzə dayı” oxu. Bunu Hüseyn Arif yaradıbdır. Yəni Hüseyn Arif sənətə sıradan daxil olan bir sənərkar deyil. O Haqq dərgahından, İlahi Tanrı dünyasından gələn bir şair idi və onun şeirlərinin hər bir nöqtəsində şaman dualarından gələn incəliklər, şaman çırpıntıları görünməkdədir.
Hüseyn Arif dönə-dönə saza müraciət eləyib, saznan bağlı poemalar yazıbdır. Onun ruhunu, varlığını təmsil edən bir obraz da saz idi. Hətta bir dəfə bir istedadlı adam şeirlərini ona təqdim edəndə ki, necə yazıram, deyib, gedək deyəcəm necə yazırsan. Gedib oturublar, başlayıb saz çalmağa. Adam deyib, qağa, bəs necə oldu şeir? Şair saz çala-çala: “Belə yaz, belə yaz!” – deyir. Yəni xalqın ruhunu yazmaq lazımdır, xalqın ruhunu təmsil eləmək lazımdır.
Bir mətləbi də demək istəyirəm. Hüseyn Arif kökə-köməcə çox bağlı bir sənətkar idi. Onun şeirlərinin içərisində bəzən sətiraltı mənada elə mətləblərdən danışılır ki, görürsən, çox uzaqlardan gəlir və çox uzaqlara gedən addımlardır, poetik nəfəsdir. O mənada, Hüseyn Arif dövlətçi şair idi, vətənçi təfəkkürüylə yaşayan bir şair idi. Onun şeirlərinə baxın: Təbrizdən başlayır Naxçıvana, Naxçıvandan başlayır Şuşaya, Qubaya, Qazaxa, Gəncəyə, Göyçəyə, Dərbəndə qədər ən müxtəlif yerlər tərənnüm olunur. Şerilərində, bəlkə də, yüzə qədər tarixi məkan adı var. Bu, elə belə, sıradan bir məsələ deyildir.
Hüseyn Arif sözün həqiqi mənasında xalqın içərisindən çıxmış nəhəng bir şair idi və onun bütün düşüncəsinin içərisində Azərbaycanın birliyi, bütünlüyü, toxunulmazlığı, ucalığı dayanırdı. Yaxşı xatırlayıram ki, səksəninci illərin sonlarında bir şeirini tez-tez oxuyardı. Niyə? Çünki mənfur qonşularımız üstümüzə bizdən torpaq istəyirdilər. Hüseyn Arif Göyçəyə daim gedib-gəlir, orada böyük ustadların qəbirlərini tapır, onlarla bağlı məsələlər qaldırırdı.
Hüseyn Arifin yaradıcılığından danışan zaman onun əsas manifest misralarını da mütləq xatırlamalıyıq:
“Bir ovuc torpaqdan dönən deyiləm,
Bir ovuc torpağa dönənə kimi!”
Azərbaycanın şanlı ordusu və müzəffər Ali Baş Komandanının möhkəm iradəsi sayəsində Hüseyn Arifin bu poetik vəsiyyəti və yeritmək istədiyi missiya da gerçəkləşdi. Qoy onun ruhu şad olsun, sizlərə də can sağlığı. Var olun!
